Índice tobillo-brazo y enfermedad arterial periférica como predictores de amputación en pie diabético

Autores/as

Palabras clave:

índice tobillo braquial; enfermedad arterial periférica; amputación quirúrgica; pie diabético.

Resumen

Introducción: El pie diabético es la complicación crónica y más común de la diabetes mellitus. Se caracteriza por una alta mortalidad y morbilidad.

Objetivo: Evaluar la asociación del índice tobillo-brazo y enfermedad arterial periférica como predictores de amputación en pie diabético.

Métodos: Se realizó un estudio observacional, analítico, retrospectivo de casos y controles en el Hospital Provincial General Docente Dr. Antonio Luaces Iraola en el período del 1.o de enero de 2014 al 31 de diciembre de 2024 La muestra final fue de 3859 pacientes: 434 casos (amputados) y 3425 controles (no amputados). El análisis incluyó la prueba de ji al cuadrado con corrección por continuidad y el estadístico exacto de Fisher, se calculó odds ratios con intervalos de confianza de 95 %, se consideró estadísticamente significativo p < 0,05.

Resultados: Se encontró asociación significativa (p = 0,000) entre el índice tobillo-brazo patológico (valores menores a 0,9), indicativo de arteriopatía periférica, la razón de odds fue de 2,4 (IC 95 %: 1,7- 3,3). La presencia de índice tobillo-brazo calcificado (p = 0,000), parece estar relacionada exclusivamente con pacientes que evolucionaron hacia la amputación, lo cual indicó un riesgo extremo en contextos de rigidez arterial avanzada; aunque no fue posible calcular la OR por la ausencia de eventos en el grupo control.

Conclusiones: La asociación encontrada entre el índice tobillo-brazo y enfermedad arterial periférica los presentan o muestran como predictores de amputación en el pie diabético.

Descargas

Los datos de descargas todavía no están disponibles.

Citas

Boulton AJ. Diabetic Foot Disease during the COVID-19 Pandemic. Medicina 2021 [acceso 12/12/2025];57(2):97. Disponible en http://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7912054/

2. Armstrong DG, Swerdlow MA, Armstrong AA, Conte MS, Padula WV, Bus SA. Five year mortality and direct costs of care for people with diabetic foot complications are comparable to cancer. J Fot Ankle Res. 2020 [acceso 12/12/2025];13(1):16. Disponible en: http://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7092527/

3. Boyko EJ, Monteiro-Soares M, Wheeler SG. Peripheral arterial disease, foot ulcers, lower extremity amputations, and diabetes. Diabetes in America. 3er th ed; 2021. Chapter 20. [acceso 12/12/2025]. Disponible en: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK567977/pdf/Bookshelf_NBK567977.pdf

4. Soyoye DO, Abiodun OO, Ikem RT, Kolawole BA, Akintomide AO. Diabetes and peripheral artery disease: A review. World J Diabetes. 2020 [acceso 12/12/2025];12(6):827. Disponible en: http://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8192257/pdf/WJD-12-827.pdf

5. Barnes JA, Eid MA, Creager MA, Goodney PP. Epidemiology and risk of amputation in patients with diabetes mellitus and peripheral artery disease. Arteriosclerosis Thrombosis Vascular Biology. 2020 [acceso 12/12/2025];40(8):1808-17. Disponible en: http://www.ahajournals.org/doi/pdf/10.1161/ATVBAHA.120.314595

6. Hinchliffe RJ, Forsythe RO, Apelqvist J, Boyko EJ, Fitridge R, Hong JP. International Working Group on the Diabetic Foot (IWGDF). Guidelines on diagnosis, prognosis, and management of peripheral artery disease in patients with foot ulcers and diabetes (IWGDF 2019 update). Diabetes/Metabolism Res Reviews. 2020 [acceso 12/12/2025];36:e3276. Disponible en: http://onlinelibrary.wiley.com/doi/am-pdf/10.1002/dmrr.3276

7. Ares-Martínez A, Cendán-Vérez M, Garrote-Recarey A, González-Martín C, Raña-Lama C, Rojo-Amigo V, et al. Procedemento de determinación do índice nocello-brazo con doppler arterial. Servizo Galego de Saúde; 2020 [acceso 12/12/2025]. Disponible en: http://runa.sergas.gal/xmlui/bitstream/handle/20.500.11940/14483/Procedemento_doppler_arterial.pdf?sequence=1

8. Firnhaber JM, Powell CS. Lower extremity peripheral artery disease: diagnosis and treatment. Am Family Physician. 2019 [acceso 12/12/2025];99(6):362-9. Disponible en: http://www.aafp.org/pubs/afp/issues/2019/0315/p362.pdf

9. Chuter V, Schaper N, Mills J, Hinchliffe R, Russell D, Azuma N, et al. Effectiveness of bedside investigations to diagnose peripheral artery disease among people with diabetes mellitus: a systematic review. Diabetes/Metabolism Res Reviews. 2024 [acceso 12/12/2025];40(3):e3683. Disponible en: http://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdfdirect/10.1002/dmrr.3683

10. Roshan R, Chaudhary N, Chouhan U, Huda F, Basu S. Correlation of ankle–wrist pressure index with ankle–brachial pressure index to assess lower limb perfusion in diabetic foot ulcer: a pilot study. J Wound Care. 2024 [acceso 12/12/2025];33(7):519-25. Disponible en: http://www.magonlinelibrary.com/doi/full/10.12968/jowc.2021.0024

11. Bradford Hill A. The environment and disease: association or causation? Proc R Soc Med. 2024 [acceso 12/12/2025];58(5):295-300. Disponible en: http://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC1898525/

12. Morris CD, Potter BK, Athanasian EA, Lewis VO. Extremity amputations: principles, techniques, and recent advances. Instr Course Lect. 2015 [acceso 12/12/2025];64:105-17. Disponible en: http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1877132725000533

13. Asociación Médica Mundial. Declaración de Helsinki de la AMM. Principios éticos para las investigaciones médicas en seres humanos. Ratificada en la 64ª Asamblea General, Fortaleza, Brasil, octubre 2013. Helsinki: 18ª Asamblea Mundial; 1964 [acceso 12/12/2025]. Disponible en: http://www.anmat.gov.ar/comunicados/HELSINSKI_2013.pdf

14. González-Solís LD, Rivera-Moscoso R, Burciaga-Jiménez E, Martínez-García MC. Arterial calcification of the medial layer in the foot and risk of major amputation in diabetic foot ulcers. Rev Mex Angiol. 2024;52(1):1-6. DOI: http://doi.org/10.24875/rma.24000001

15. Liu IH, Wu B, Krepkiy V, Ferraresi R, Reyzelman AM, Hiramoto JS, et al. Pedal arterial calcification score is associated with the risk of major amputation in chronic limb-threatening ischemia. J Vasc Surg. 2022 [acceso 12/12/2025];75(1):270-8.e3. Disponible en: http://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34481900/

16. González-Solís LD, Rivera-Moscoso R, Burciaga-Jiménez E, Martínez-García MC. Severe medial arterial calcification increases amputation risk in diabetic foot patients. Diabetes Vasc Dis Res. 2024 [acceso 12/12/2025];21(2). Disponible en: http://www.scielo.org.mx/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S2696-130X2024000100001

17. So JM, Park JH, Kim JG, Park IR, Ha EY, Chung SM, et al. Medial Arterial Calcification and the Risk of Amputation of Diabetic Foot Ulcer in Patients With Diabetic Kidney Disease. J Korean Med Sci. 2023;38(16):e160. DOI: http://doi.org/10.3346/jkms.2023.38.e160

18. So JM, Park JH, Kim JG, Park IR, Ha EY, Chung SM, et al. Medial arterial calcification as predictor of major amputation in diabetic foot ulcers with chronic kidney disease. Diabetes Res Clin Pract. 2023 [acceso 12/12/2025];197:110547. Disponible en: http://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37270915/

19. Huang Y, Karwowski W, Guo M, Li C, Yang X, Zhang L, et al. Pedal medial arterial calcification in diabetic foot ulcers: A significant risk factor of amputation and mortality. Diabetes Obes Metab. 2024;26(4):1234-43. DOI: http://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/1753-0407.13527

20. Al-Zoubi NA, Hawamdeh HM, Khader YS, Garaibeh K, Heis HA. Predictors of major lower limb amputation in type 2 diabetic patients referred for hospital care with diabetic foot syndrome. Diabetes Metab Syndr Obes. 2018 [acceso 12/12/2025];11:313-9. Disponible en: http://www.dovepress.com/predictors-of-major-lower-limb-amputation-in-type-2-diabetic-patients--peer-reviewed-fulltext-article-DMSO

21. Ravidas VS. Prospective observational study evaluating the predictive value of ankle branchial pressure index on the outcomes of diabetic foot ulcers. Int Surg J. 2020;7(7):2352-6. DOI: http://doi.org/10.18203/2349-2902.isj20202527

22. Brito-Zurita OR, Ortega-López S, López del Castillo-Sánchez D, Vázquez-Téllez AR, Ornelas-Aguirre JM. Ankle-brachial index associated with diabetic foot: case-control study. Cir Cir. 2013 [acceso 12/12/2025];81(2):131-7. Disponible en: http://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23522314/

23. Ismail A, Lawal Y, Gezawa ID, Ramalan MA, Uloko AE, Usman MI. Doppler Sonographic Characteristics and Clinical Outcomes of Patients With Diabetic Foot Syndrome: A Five-Year Retrospective Study. Cureus. 2024 [acceso 12/12/2025];16(2):e54545. Disponible en: http://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10980325/

24. Hernández-Osma E, García-Madrid C, Fernández-Palomeque C, Benítez-Parejo N. Evaluación de la concordancia entre los valores del índice tobillo-brazo y presiones segmentarias con amputación del pie diabético. An Med Interna. 2013 [acceso 12/12/2025];30(7):321-6. Disponible en: http://sisbib.unmsm.edu.pe/bvrevistas/spmi/v26n4/pdf/a06v26n4.pdf

25. Cervilla Suárez FJ, Muñoz Cobos F, García Ruiz A, Gálvez Alcaraz LF ¿Es útil el uso del índice tobillo-brazo en pacientes con diabetes en atención primaria? Aten Primaria. 2024 [acceso 12/12/2025];56(1):102019. Disponible en: http://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10520299/

26. Skolnik EM. Medial Arterial Calcification: An Underappreciated Factor in Diabetic Foot Ulcer Treatment and Management. Podiatry Today. 2025 [acceso 12/12/2025];38(1):22-7. Disponible en: http://www.hmpgloballearningnetwork.com/site/podiatry/medial-arterial-calcification-underappreciated-factor-diabetic-foot-ulcer-treatment

27. Huang Y, Karwowski W, Guo M. Pathophysiology and risk factors of medial arterial calcification in diabetes mellitus. Front Endocrinol. 2024 [acceso 12/12/2025];15:1320335. Disponible en: http://www.frontiersin.org/journals/endocrinology/articles/10.3389/fendo.2024.1320335/full

28. Ugwu E, Adeleye O, Gezawa I, Okpe I, Enamino M, Ezeani I. Predictors of lower extremity amputation in patients with diabetic foot ulcer: findings from MEDFUN, a multi-center observational study. J Foot Ankle Res. 2019 [acceso 12/12/2025];12:34. Disponible en: http://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6570910/

29. Raheem TA, Okafor CI, Salami BA. Assessing the efficacy of Doppler ultrasound in determining the level of amputation amongst diabetic foot patients: a 2-year retrospective study. Int J Res Orthop. 2025;11(3):471-76. DOI: http://doi.org/10.18203/issn.2455-4510.IntJResOrthop20251121

Descargas

Publicado

2026-10-21

Cómo citar

1.
Carrera Martínez JL, Suárez Lescay C, García Herrera AL, Loyola Cabrera O, del Río Sánchez M, Roque Morgado M. Índice tobillo-brazo y enfermedad arterial periférica como predictores de amputación en pie diabético. Rev Cubana Med [Internet]. 21 de octubre de 2026 [citado 24 de octubre de 2026];65. Disponible en: https://revmedicina.sld.cu/index.php/med/article/view/5212

Número

Sección

Artículos originales